×

X
Dabur
Nic Asia
Marvel

प्रविधिको दुरुपयोग

कम्प्युटर गेमको लत खतरनाक हुनसक्छ

काठमाडाैं | चैत ५, २०७८

प्रतिकात्मक तस्वीर
TVS INSIDE
  • अविनाश गजुरेल
IME BANK INNEWS

‘कम्प्यूटर गेम’ युवा वर्गमा लोकप्रिय छ । विभिन्न प्रकारका विद्युतीय उपकरणमा यस्ता गेम खेलिन्छ । यस्ता उपकरणमा गेमिङ कन्सोल, स्मार्ट फोन, ट्याबलेट, भर्चुअल रियालिटी हेडसेट, पर्सनल कम्प्युटर आदि पर्छन् । ‘अफलाइन’का साथै इन्टरनेटमा अनलाइन र स्थानीय सञ्जालमा समेत कम्प्यूटर गेम खेल्न सकिन्छ ।१


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

कम्प्युटर गेम अनेक प्रकारका हुन्छन् । खेलाडीको संख्याका आधारमा, एक्लै खेल्ने, २ जना खेल्ने, धेरै जना एकैपटक खेल्ने, कम्प्यूटर गेम हुन्छन् । त्यसैगरी इन्टरनेटमा ‘अनलाइन’ खेलिनेदेखि ‘अफलाइन’ खेलिने कम्प्युटर गेम विभिन्न आयाम र स्वरूपका हुन्छन् । यस्ता गेमका कथा, पात्र, खेलको लम्बाइ, जटिलता, शैली फरक–फरक हुन्छ ।२

कम्प्युटर गेमको अर्थशास्त्र

Vianet communication
Maruti inside

इन्टरनेट र मोबाइल फोन प्रविधिमा भइरहेको द्रूत विकाससँगै गेमिङ उद्योग करोडौं डलरबाट खर्बाैं डलर कारोबार हुने उद्योग बनेको छ र दिन प्रतिदिन यो विस्तार हुँदैछ । यहाँ संलग्न इन्फोग्राफिक्सले गेमिङ उद्योग कुन गतिमा फैलिँदैछ भन्ने जानकारी दिन्छः

कम्प्युटर गेम खेलेर पैसा कमाउन सकिन्छ ?

कम्प्युटरमा गेम खेलेर पैसा कमाउन सकिन्छ तर यो सजिलो छैन । गेम खेल्ने सीप, क्षमता, दक्षता भएर मात्र पुग्दैन यो माध्यमबाट पैसा कमाउन । त्यसैले ‘गेम खेलेरै जीवन चलाउँछु’ भन्ने धारणा बनाउनु ठीक होइन । खासगरी नेपाल जस्तो देशमा यो झन् गाह्रो छ ।

तर पनि कम्प्युटर गेम खेलेर पैसा कमाउने केही सम्भाव्य तरिका छन्ः
 
१. ‘लाइभ स्ट्रिमिङ’

कम्प्यूटरमा गेम खेल्दै त्यसलाई लाइभ स्ट्रिमिङ (प्रत्यक्ष प्रसारण) गर्न सकिन्छ । ट्वीच वा युट्युबमा तपाईंका दशौं हजार, अझ लाखौं, स्रोता–दर्शक छन् भने विज्ञापनबाट कमाइ हुने यो तरिका उपयुक्त हुनसक्छ ।
 
२. पत्रकारिता

कम्प्यूटर गेमबारे लेख्ने रुचि र क्षमता छ ? छ भने आमसञ्चारका कुनै माध्यममा लेख्नुस् वा आफ्नै ‘साइट’ खोल्नुस् । गेमिङबारे समाचार, समीक्षा, अन्तर्वार्ता, विश्लेषण लेख्नुस् । अर्काको पत्रिकामा लेख्दा पारिश्रमिक पाउन सकिन्छ । आफ्नैमा लेख्दा विज्ञापनबाट कमाउन सकिएला तर यी दुवै विकल्प सजिला छैनन् ।

३. ट्यूटोरियल

गेमिङको संसारमा नयाँ आउनेहरूलाई सिकाउने खालका ट्यूटोरियल जस्ता विभिन्न सामग्रीमार्फत् पैसा कमाउने बजार पनि छ । उदाहरणका लागि गेमिङ गाइड लेखेर ‘ई–बूक’का रूपमा बिक्री गर्ने, यूट्युबमा भिडियो ट्यूटोरियल राख्ने आदि । सजिलो होला त यसरी पैसा कमाउन ?

४. गेमिङ टुर्नामेन्ट

कम्प्युटर गेमका अनेक प्रतिस्पर्धा भइरहन्छन् । यस्ता प्रतिस्पर्धामा भिडेर, जितेर पैसा कमाउने एउटा उपाय हुनसक्छ । अन्तर्राष्ट्रिय स्तरका यस्ता प्रतियोगितामा भाग लिन सक्ने सम्मको दक्ष गेमर हो भने व्यापारिक कम्पनीहरूका प्रायोजनबाट पनि पैसा आउन सक्छ । तपाईंको गेमिङ स्तर कुन तहमा छ भन्नेमा यो उपाय निर्भर हुन्छ ।

५. अकाउन्ट वा डिजिटल सामग्री बिक्री

यदि तपाईं कुनै गेमको दक्ष खेलाडी हुनुहुन्छ भने माथिल्लो ‘लेभल’ पुगेको आफ्नो अकाउन्ट बेच्न सक्नुहुन्छ । तल्लो स्तरमा रहेका खेलाडीले अकाउन्टका साथै गेमका ‘डिजिटल’ सामग्री समेत किन्छन् तर यस्ता सामग्री बेच्न चाहिँ सजिलो हुन्न ।

गेमिङ नराम्रो लत हुनसक्छ

कतिपय मानिस कम्प्युटर गेमले बालबालिकामा कल्पनाशीलता विस्तार गर्छ र ज्ञान, शीप तिखार्ने मौका दिन्छ भन्छन् तर केटाकेटी पढाइ, व्यायाम, पारिवारिक कार्यक्रम वा सामाजिक क्रियाकलापको साटो गेम खेलेर बिताउँछन् । कम्प्युटर गेमको लतलाई विशेषज्ञहरू ‘इम्पल्स कन्ट्रोल डिसअर्डर’ नामक मानसिक विकार हो भन्छन् ।३

अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार गेम खेल्ने क्रममा खेलाडीको मस्तिष्कमा ‘डोपामाइन’ निष्कासन हुन्छ । यो मस्तिष्क रसायनले मानिसलाई झर्कने स्वभावको बनाउने खतरा हुन्छ ।

आफ्नो बच्चा गेमको लतमा फसेको छ कि छैन भनेर थाहा पाउने केही उपाय छन् । यस्ता हुन सक्छन् चेतावनीयुक्त संकेतहरूः

–    गेम खेल्ने धूनमा पढाइ, घरायसी जिम्मेवारी वा अन्य काममा ध्यान नदिनु,
–    साथीहरूको समूह सानो हुनु वा साथी नै नहुनु,
–    व्यक्तिगत सरसफाइमा ध्यान नदिनु,
–    आफ्नो दिनचर्या मिलाउन नसक्नु,
–    गेम खेल्न नपाउँदा झर्कने, रिस गर्ने, के–के न बित्यो जस्तो गरी चिन्तित बन्ने,
–    भोक कम लाग्ने, निन्द्रा नलाग्ने, उत्तेजित हुने ।४ 

स्वास्थ्यका लागि खतरा गेमिङ लत

धेरै समय कम्प्युटर गेम खेल्ने बानी बस्यो भने यसले बच्चाको विकासोन्मुख मस्तिष्क र शरीरमा नकारात्मक असर पार्न सक्छ । वयस्क खेलाडीहरूलाई पनि निम्न असर पर्न सक्छ कम्प्यूटर गेम धेरै खेल्दाः

निष्क्रिय जीवनशैलीः कम्प्युटर वा अन्य विद्युतीय उपकरण चलाउँदै घण्टौं एकै ठाउँमा बस्दा मानिसको शरीरमा हानि पुग्न सक्छ । शारीरिक व्यायामको कमीले गर्दा तौल बढ्ने, बसाइको आसन राम्रो नभएर शरीर दुख्ने र ‘टाइप–२’ मधुमेह रोग लाग्ने खतरा बढेको छ ।

सामाजिक सहभागितामा कमीः कम्प्युटर गेम धेरै खेल्नेहरूका साथीसँगी कम भएको पाइएको छ । ‘भर्चुअल’ संसारमा बढी समय बिताउने गेमरहरू वास्तविक संसारमा अरूसित कसरी व्यवहार गर्ने जस्तो महत्त्वपूर्ण सामाजिक व्यवहार समेत जान्दैनन्, जसलाई पनि बेवास्ता गर्छन् ।

ध्यान केन्द्रित गर्न समस्याः गेम खेल्न धेरै समय बिताउने किशोर–किशोरीहरू पढाइ सिकाइमा अत्यन्त कम ध्यान दिन्छन् । ध्यान केन्द्रित गर्न सक्दैनन् र पढाइमा पछि पर्छन् ।

बढ्दो आक्रोश वा हिंसाः युद्ध, झगडा वा हिंसामा केन्द्रित कम्प्यूटर गेम खेलेर धेरै समय बिताउने केटाकेटी तथा किशोरकिशोरीहरूले यस्ता खेलहरू नखेल्नेहरूको तुलनामा आक्रोशका लक्षणहरू बढी देखाउन सक्छन् ।

छारे रोगसम्म हुनसक्छ ः द ब्रिटिश मेडिकल जर्नलले छारे रोग वा त्यस्तै प्रकृतिका अन्य ‘शिजर’ (अचानक बेहोस हुनु) का समस्या गेम खेल्नेहरूमा धेरै पाइएको भन्दै एउटा लेख प्रकाशित गरेको छ । गेमका ग्राफिक्स, झिलिम मिलिक बत्ती र रंगहरूले गर्दा कुनै–कुनै खेलाडीहरूमा छारे रोग र शिजरसम्मको समस्या देखियो ।

सीप सिकाइमा समस्याः गेमरहरूमा सीप सिक्ने क्षमतामा ह्रास आएको कुरा विशेषज्ञहरूले बताएका छन् ।५

कम्प्युटर गेम धेरै खेल्दा हुने, यहाँ व्याख्या गरिएका समस्या संसारभर सबैका लागि चिन्ताको विषय बनेको छ । नेपाल यसमा अछुतो रहन सक्ने कुरै भएन । नेपालमा शहरी क्षेत्रका प्रायः सबै किशोर–किशोरीले गेम खेल्न मिल्ने विद्युतीय उपकरणको सुविधा पाएका छन् । तिनीहरूका लागि यी उपकरण जीवनका अन्य सबै कुराभन्दा धेरै महत्त्वको हुने गरेको छ । परिवारका सदस्यलाई भन्दा धेरै यस्ता उपकरणलाई माया गर्छन् किशोर–किशोरीहरू ।

परिणाम, गेमिङको कूलतले नेपाली युवाहरूलाई गलत बाटोतिर डोर्‍याइरहेको छ । 

सन्दर्भ सामग्रीः

  1. https://www.sciencedirect.com/topics/psychology/computer-game
  2. Entertainment Software Association, 2019a; Ferreira-Brito et al., 2019; Fleming et al., 2017
  3. https://www.webmd.com/mental-health/addiction/video-game-addiction?page=2
  4. https://americanaddictioncenters.org/video-gaming-addiction
  5. https://www.ventureacademy.ca/treatment-programs/electronic-addiction/adverse-effects-of-gaming-internet-addiction/

एनिमेसनमा रूचि राख्ने अविनाश गजुरेल स्नातकका विद्यार्थी हुन् ।

TATA Below
NLIC
असार ३२, २०७९

खुर्सानी भन्नासाथ सबैको मुखमा पानी ओइरिन थाल्छ । हुन पनि चिज नै त्यस्तो ! खुर्सानी विनाको कुनै पनि परिकार बेस्वादे लाग्छ । अझ नेपालीका लागि त खुर्सानी विना सोच्न पनि गाह्रो हुन्छ । डल्ले खुर्सानी, जिरे खुर्सान...

असार १३, २०७९

म्यादी अर्थात् टेम्पोररी । नेपालमा चुनाव सञ्चालन गर्नका लागि शिक्षक वा अन्य सरकारी कर्मचारी खटिन्छन् र सुरक्षाका लागि भनेर अस्थायी प्रहरीको भर्ती लिने चलन छ । अस्थायी प्रहरीलाई भनिने ‘म्यादी’ यसपटकको नेप...

साउन ७, २०७९

सुरेन्द्र नेपाल श्रेष्ठ एउटा अचानो र चुलेसीले चलेको चुल्हो देखेका हामी गाउँले नेपाली २५ वर्ष अगाडि बेलायत आएपछि रंगरंगका चप बोर्ड र चक्कु देख्दा अचम्म नलाग्ने कुरा नै भएन । मासु होस् वा माछा, सागपात हो...

साउन २४, २०७९

‘विश्व आदिवासी दिवस’ आइरहँदा सधैं झै एउटा कुराको स्मरण आइरहन्छ ।  विभिन्न जातजातिको भेषभुषामा सजिएर टुँडिखेलको मैदान वा कुनै गैरसरकारी संस्थाले आयोजना गरेको कार्यक्रममा सहभागी भएका केही प...

साउन २१, २०७९

जब हामीले अल्कलाइन डाइटको विषयमा कुरा गर्छाैं भने पीएच लेबलको पूर्ण सम्झना हुन्छ । अल्कलाइन डाइटलाई एसिड अल्कलाइन डाइट या अल्कलाइन एस डाइट भनेर पनि चिनिन्छ । यस डाइटले हाम्रो शरीरमा पीएच लेबल मेन्टेन गर्न मद्दत...

साउन २१, २०७९

सवितुः पत्रकारले प्रत्यक्ष देखेर तथ्यांक, विवरण संकलन गरेको स्थितिबाहेक समाचारमा प्रयोग भएका हरेक सूचनाका लागि विश्वासिलो स्रोतको उल्लेख गर्नैपर्छ । अपवादको अवस्थाबाहेक ‘नाम नखुलाउने शर्तमा’ ...

उच्च शिक्षामा सुधारको प्रश्न : मानव पूँजी निर्माणका लागि यसरी सुधार्नुपर्छ पाठ्यक्रम

उच्च शिक्षामा सुधारको प्रश्न : मानव पूँजी निर्माणका लागि यसरी सुधार्नुपर्छ पाठ्यक्रम

साउन ३०, २०७९

शिक्षा सामाजिक रूपान्तरण र आर्थिक समृद्धिको मेरुदण्ड हो । ज्ञान, सीप, संस्कार र स्वभाव निर्माण तथा परिस्कार शिक्षाका कार्य हुन् । नेपालको शिक्षा प्रणाली गुरुकूल हुँदै आधुनिक बहुविश्वविद्यालयको युगमा छ । तर उच्च शिक्ष...

नेपाली अर्थतन्त्रमा जरो गाडेको पैतृक पूँजीवाद र हाम्रो भविष्य

नेपाली अर्थतन्त्रमा जरो गाडेको पैतृक पूँजीवाद र हाम्रो भविष्य

साउन २९, २०७९

‘हामी फेरि पैतृक पूँजीवादको बाटोमा फर्किरहेका छौं । जहाँ अर्थव्यवस्थाको लगाम केवल सम्पत्तिवालाहरूको हातमा मात्र होइन, बरू विरासतमा प्राप्त सम्पत्तिका मालिकहरूको हातमा हुनेछ । जहाँ तपाईंको जन्म, तपाईंको म...

३०० वर्षको इतिहासमा बेलायतका ५७ प्रधानमन्त्री– वालपोलदेखि जोनसनसम्म

३०० वर्षको इतिहासमा बेलायतका ५७ प्रधानमन्त्री– वालपोलदेखि जोनसनसम्म

साउन २६, २०७९

बेलायतको आधुनिक राजनीतिक इतिहासमा धेरै नेताहरू लामो समयसम्म प्रधानमन्त्री वा पार्टीको नेता भएको देखिँदैन । सत्तापक्ष मात्रै होइन, कुनै पनि पार्टीको प्रमुखबाट एकपटक हटेपछि वा असफल भएपछि पुनः त्यहीँ पदका लागि उ...

ad
x