×

X
Dabur
Nic Asia
Marvel

नेपालमा कम्युनिस्ट ध्रुवीकरणको प्रश्न : ‘युनिटी’भन्दा ‘अलाइन्स’ टिक्छ कि !

काठमाडाैं | असार १६, २०७९

TVS INSIDE

विश्व कम्युनिस्ट आन्दोलनमा कम्युनिस्ट पार्टीहरूको टुटफुट र विभाजनले ठूलो धक्का पुगेको इतिहास हामीसँग छ । नेपालको सन्दर्भमा हेर्ने हो भने ७३ वर्ष पुरानो इतिहास बोकेको नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी टुट, फुट, गुट र एकताको शृंखलाबाट गुज्रिँदै आएको छ । 

IME BANK INNEWS
morang Auto yamaha

विक्रम संवत् २००६ सालमा स्थापना भएको नेपाल कम्युनिस्ट पार्टीमा २०१९ सालको तेस्रो महाधिवेशनपछि २ लाइन संघर्ष भन्दै समूहगत विभाजनको शृंखला शुरू भएको थियो । दक्षिणपन्थी, उग्रवामपन्थी जस्ता आरोप–प्रत्यारोप गर्दै आफूलाई सच्चा र इमान्दार कम्युनिस्ट भन्ने समूहहरू २०४६ सालसम्म आउँदा दर्जनौं पार्टीका रूपमा विभाजित भए । एउटा धार कोअर्डिनेसन केन्द्र, माले–मार्क्सवादी हुँदै २०४७ सालमा नेकपा एमालेका रूपमा विकसित भयो । अर्को धार चौम, मशाल, एकता केन्द्र हुँदै नेकपा माओवादी बन्यो ।


Advertisment
NMB BANK
RMC TANSEN
Saurya island

प्रजातन्त्र प्राप्तिसँगै नेकपा एमाले संसदीय राजनीतिमा सहभागी भयो तर एकता केन्द्र पहिलो संसदीय चुनावलाई उपयोग गर्दै नेकपा माओवादीको नाममा २०५२ फागुन १ गतेदेखि सशस्त्र संघर्षमा होमियो । संसदीय अभ्यासमा सामेल एमाले २०५४ सालमा विभाजित भयो र माले बन्यो तर त्यो विभाजन वामदेव गौतमको असफलतापछि लामो समय टिकेन ।

२०५६ सालको चुनावमा नराम्रो हार व्यहोरेपछि फेरि २०५८ सालमा एकता भयो । संसदको अभ्यास गरेको पार्टीभित्र टुटफुट मात्रै भएन, विभिन्न कालखण्डमा भीमकाय गुटहरूको युद्ध नै चल्यो, त्यो आज पर्यन्त पनि जारी छ । त्यसो त १० वर्ष जनयुद्ध गरेर २०६२/०६३ पछि खुला राजनीतिमा आएको तत्कालीन नेकपा माओवादी पनि धुजाधुजा हुने गरी फुट्यो ।

Vianet communication
Maruti inside

खासगरी नेपालमा कम्युनिस्ट पार्टीको फुट र जुट दुवै सत्ता स्वार्थ र व्यक्तिगत शक्ति आर्जनका निमित्त भएको देखिन्छ । उनीहरू सैद्धान्तिक रूपमा भन्दा पनि व्यक्तिगत टकराव र प्रतिष्ठाकै कारण फुटेको देखिन्छ । अहिले मुलुकमा एमाले, माओवादीबाहेक अन्य कम्युनिस्ट शक्तिहरू पनि सक्रिय छन् । केही महिनाअघि मात्रै एमालेबाट फुटेको एकीकृत समाजवादी, मोहन वैद्य नेतृत्वको क्रान्तिकारी माओवादी र नेत्रविक्रम चन्द ‘विप्लव’ नेतृत्वको नेकपा माओवादी अस्तित्वमा छन् ।

यो पंक्तिकारले उठाउन खोजेको अहिलेको सन्दर्भको कुरा गरौं – यतिबेला एमालेबाहेक पहिलो चरणमा माओवादी धार मिल्ने प्रयास भइरहेको छ । यद्यपि यसले मूर्तरूप लिन सकेको छैन । प्रचण्ड, वैद्य र चन्दको सैद्धान्तिक धार आकाश र जमिन जस्तो देखिन्छ । चन्द लगायतले अहिलेको संविधानबाट जनक्रान्ति सम्भव नहुने देख्छ भने प्रचण्ड अहिलेको उपलब्धिको रक्षा गरेर मात्रै क्रान्ति सफल पार्न सकिन्छ भन्ने निष्कर्षमा छन् । चुनावअघि माओवादी धार मिल्न सक्ने अवस्था छैन, बरु त्यसको विकल्पमा समाजवादी धारको परिकल्पना गर्न थालिएको छ । 

यता माओवादी केन्द्रका अध्यक्ष प्रचण्ड विचार मिल्नेसँग गठबन्धन वा एकता के गर्ने भन्नेमा छलफल गरिरहेका छन् । एमाले वास्तविक रूपमा आफू हार्ने भए पनि बाहिर एक्लै चुनावमा जाने भन्दैछ तर डराइडराइ । एमाले पनि सकेसम्म चुनावी तालमेलको प्रयासमा भित्रभित्रै लागिरहेको छ । एकीकृत समाजवादी घिसिमुन्टी आफ्नो शक्ति देखाउन खोजिरहेको छ ।

यद्यपि स्थानीय चुनावमा सबै स्थानमा उम्मेदवार पनि उठाउन नसकेको र चुनावी गठबन्धनमा पनि राम्रो भाग नपाएकाले उसको शक्ति कति भन्ने यथार्थ चित्र आउन सकेको छैन । यद्यपि पार्टीका अध्यक्ष माधवकुमार नेपाल आफ्नो पार्टीसँग २० लाख हाराहारीमा मत रहेको दाबी गर्न थालेका छन् तर उनले भनेजस्तो मत छ/छैन गत चुनावले प्रस्ट पार्न सकेन ।

राष्ट्रिय जनमोर्चाका अध्यक्ष चित्रबहादुर केसी अझै पनि अहिलेको सत्ता गठबन्धनलाई कायम राख्नुपर्ने र प्रतिगमनविरुद्ध एकजुट हुन आवश्यक रहेको बताइरहेका छन् । 

चुनाव केन्द्रित गठबन्धन कि पार्टी एकता ? खासमा नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरू दीर्घकालीनभन्दा अल्पकालीन फाइदा र एउटा चुनाव केन्द्रित निर्णय गर्न पुगेको इतिहास हामीमाझ छ । त्यसकै परिणाम हो २०७५ जेठ ३ गते पार्टी एक गरेका एमाले र माओवादी केन्द्रको हविगत । व्यक्तिगत महत्त्वाकांक्षा, हतार र तयारी विनाको पार्टी एकताले माओवादी त छुट्टियो नै, सग्लो एमाले पनि विभाजित हुन पुग्यो ।

अब एमालेको कुरा गरौं – खासमा एमाले अध्यक्ष र उनको कोर टीमबाहेक अहिले अधिकांश नेताहरू आगामी निर्वाचनमा तालमेल गरेरै जानुपर्नेमा जोड  दिइरहेको पाइन्छ । यसको नेतृत्व शंकर पोखरेल, घनश्याम भुसाल, सुरेन्द्र पाण्डे, भीम रावल, गोकर्ण विष्ट लगायतले गरिरहेका छन् । यद्यपि एमाले अध्यक्ष ओलीले सार्वजनिक रूपमा एमाले एक्लै चुनावमा जाने बताउन छाडेका छैनन् । भित्रभित्रै भने उनको नौनाडी गलिसकेको छ । उनलाई थाहा छ – एमाले एक्लै चुनावमा जाने र उता सत्ता गठबन्धन दल एक भएर जाने अवस्था आएमा संसदमा आफ्नो उपस्थिति अहिलेको कांग्रेसको भन्दा खराब अवस्थामा पुग्नेवाला छ । 

भर्खरै स्थानीय चुनाव सम्पन्न भएको छ । नेपाली कांग्रेसले गठबन्धनबाट आफूलाई ठूलो दलको रूपमा स्थापित गरेको छ । कांग्रेसले ३२९ पालिकामा प्रमुख जितेको छ भने एमालेले २०५ पालिका प्रमुख जितेको छ । यता माओवादीले १२१ पालिका प्रमुखमा जीत हात पारेको छ । एकीकृत समाजवादीले २० पालिका प्रमुख जितेको छ भने राष्ट्रिय जनमोर्चाले ४ पालिका प्रमुखमा विजयी हासिल गरेको छ ।

गत स्थानीय निर्वाचन हेर्दा कम्युनिस्ट शक्तिको मत बलियो र शक्तिशाली छ । टुटफुट र आन्तरिक द्वन्द्वबीच कम्युनिस्ट शक्तिले ३५० स्थानीय तहमा प्रमुख पदमा जीत हासिल गरेका छन् । यद्यपि फुटेका कम्युनिस्ट शक्तिलाई कांग्रेसले भिन्दाभिन्दै साइजमा ल्याइदिएको छ ।

माथि उल्लेखित वस्तुस्थिति बुझेपछि अब कुरा गरौं –चुनाव केन्द्रित गठबन्धन कि पार्टी एकता ? खासमा नेपालका कम्युनिस्ट पार्टीहरू दीर्घकालीनभन्दा अल्पकालीन फाइदा र एउटा चुनाव केन्द्रित निर्णय गर्न पुगेको इतिहास हामीमाझ छ । त्यसकै परिणाम हो २०७५ जेठ ३ गते पार्टी एक गरेका एमाले र माओवादी केन्द्रको हविगत । व्यक्तिगत महत्त्वाकांक्षा, हतार र तयारी विनाको पार्टी एकताले माओवादी त छुट्टियो नै, सग्लो एमाले पनि विभाजित हुन पुग्यो । फलस्वरूप यो ५ वर्ष सपनामा पनि सत्तामा जाने नसोचेको कांग्रेस उनीहरूकै विभाजनबाट सत्ताको बागडोर सम्हाल्न पुग्यो ।

५० वर्ष शासन गर्छु भनेर नेकपाको जहाज उडाएका २ पाइलट ५० महिना नपुग्दै असफल सावित भए र जहाज दुर्घटना गराए । यो राजनीतिक दुर्घटनाले खासमा नेपाली जनताले खाजेको राजनीतिक स्थायित्वको हत्या भयो भने मुलुकमा अस्थिर राजनीतिको पालुवा फेरि पलायो । जनतामा निराशा उत्पन्न गरायो भने मुलुक समृद्धिको बाटोभन्दा ठीक विपरीत लाग्यो ।

जिम्मेवार पाइलटहरू प्रचण्ड र केपी ओली नै हुन् । यसमा सहायक जिम्मेवार माधव नेपाल पनि छन् । जबसम्म यी ओली र प्रचण्डले गम्भीर आत्मसमीक्षा गर्दैनन्, तबसम्म अहिलेको परिवेशमा नेपाली कम्युनिस्ट आन्दोलन बलियो हुने र कम्युनिस्ट पार्टी बलियो हुने सम्भावना रहँदैन । यसको मुख्य दोष २ नेताहरूलाई मुख्य रूपमा जान्छ ।

अब के त ? के कम्युनिस्ट पार्टीहरूको एकता मसिनो ढंगबाट गर्न आगामी चुनावसम्मको समय पर्याप्त हुन्छ ? ४–६ महिनामै यति विभाजित नेतृत्व, विभाजित कार्यकर्ता ठ्याक्कै मिलिहाल्न सक्छन् ? के फेरि पनि चुनावकै लागि जनता भुलाउन पार्टी एकता गर्ने ? जनताले अब पत्याउँछन् ? यसको समीक्षा गर्ने कि नगर्ने ? यी विविध विषयमा नेतृत्वले गम्भीर ढंगबाट मूल्यांकन गर्न जरुरी छ ।

चुनाव र सत्ताका लागि पार्टी एकता गर्नेभन्दा यतिबेला वाम गठबन्धनको आवश्यकता हो कि अबको चुनावमा वाम गठबन्धनको पहल प्रचण्ड र माधव नेपालले संयुक्त रूपमा गरेर केपी ओलीलाई वाम गठबन्धनको एजेण्डामा आउन बाध्य पार्न सक्छन् ? के ओलीले आफूलाई सच्याएर, फराकिलो छाती बनाएर वाम गठबन्धनको महाअभियानको नेतृत्व गर्न सक्छन् ? यो विषय आजको महत्त्वपूर्ण विषय हो । आजको दिनमा कम्युनिस्ट पार्टी एकताको नाममा हतार र स्वार्थपूर्ण पार्टी एकताको कुनै सम्भावना देखिँदैन र त्यो दीर्घकालीन नहुने पुष्टि भइसकेको छ ।

विगतको पार्टी एकता फगत घाँटी जोडिएको ब्रह्माको बहुरूपी टाउको भएको यथार्थ हो । तसर्थ अबको बाटो बृहत् वाम गठबन्धनको नै हो र यो सबै वामपन्थी कार्यकर्ताहरूको दबाब र नेतृत्वको अग्रसरताबाट सम्भव छ । 

TATA Below
NLIC
साउन २०, २०७९

नेपालको संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्रात्मक संविधान जारी भएपश्चात २०७४ मा भएको संघीय र प्रादेशिक निर्वाचनपश्चात आमनेपाली जनतामा देश कायापलट हुने सपना बाँडिएको थियो । ती सपना राजनीतिक दलहरूले घोषणापत्र छापेरै गा...

साउन २३, २०७९

नेपालको आर्थिक विकासमा सार्वजनिक, निजी र सहकारी ३ खम्बे नीतिलाई अवलम्बन गरिएको छ । संविधानमा समाजवादको परिकल्पनासहित सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रको प्रवर्द्धन गरी तीब्र दीगो आर्थिक विकासको मार्गनिर्देशन भएको ...

साउन १५, २०७९

१९ औं शताब्दीमा भारतमा जन्मिएका महान दार्शनिक तथा आध्यात्मिक व्यक्तित्व श्री चन्द्र मोहन जैन अर्थात ओशोप्रति  हार्दिक नमन प्रकट गर्दै आजको स्तम्भ तयार गरेको छु ।  युट्युवमा ओशोको प्रवचन सुनेर गुम्बाको लामा जस्...

साउन १७, २०७९

लामो समयसम्म विवादमा रहेको राज्य व्यवस्था समितिमा अल्पमत/बहुमतको आधारमा निर्णय भएको तर सरकारले सदनमा लान नसकेको नागरिकता सम्बन्धी विधेयक अन्ततः दुवै सदनले पास गरेको छ तर यसमा शुरूदेखि परिवर्तन गर्न नसकिएको वै...

साउन १६, २०७९

२०औं शताब्दीको अन्त्य र २१औं शताब्दीको शुरूआतमा एउटा नयाँ शब्द प्रचलनमा आयो – ‘मिडिया ट्रायल’ । कुनै पनि व्यक्तिको प्रतिष्ठालाई मिडिया कभरेज प्रभावकारिताको आउटपुटलाई प्रभाव मूल्यांकन गर्ने र व्यक्...

साउन २२, २०७९

राजनीति एउटा त्यस्तो विशेष नीति, दर्शन वा मार्गचित्र हो जसका माध्यमबाट नागरिक जीवनलाई सुखद्, सहज र प्रतिष्ठापूर्ण बनाउन सकिन्छ । यो कठोर साधना पनि हो । राजनीतिले सार्वजनिक जीवनलाई सदैव उच्च महत्त्व दिन्छ र आफ्नो घो...

३०० वर्षको इतिहासमा बेलायतका ५७ प्रधानमन्त्री– वालपोलदेखि जोनसनसम्म

३०० वर्षको इतिहासमा बेलायतका ५७ प्रधानमन्त्री– वालपोलदेखि जोनसनसम्म

साउन २६, २०७९

बेलायतको आधुनिक राजनीतिक इतिहासमा धेरै नेताहरू लामो समयसम्म प्रधानमन्त्री वा पार्टीको नेता भएको देखिँदैन । सत्तापक्ष मात्रै होइन, कुनै पनि पार्टीको प्रमुखबाट एकपटक हटेपछि वा असफल भएपछि पुनः त्यहीँ पदका लागि उ...

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

अत्यावश्यक ६ सुधार जसले न्यूनीकरण गर्नसक्छ सहकारीमा व्याप्त विकृति

साउन २३, २०७९

नेपालको आर्थिक विकासमा सार्वजनिक, निजी र सहकारी ३ खम्बे नीतिलाई अवलम्बन गरिएको छ । संविधानमा समाजवादको परिकल्पनासहित सार्वजनिक, निजी र सहकारी क्षेत्रको प्रवर्द्धन गरी तीब्र दीगो आर्थिक विकासको मार्गनिर्देशन भएको ...

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

'कुकुर्नी कमिनीको बकपत्र'

साउन २२, २०७९

थुक्क कुकुर्नी भनेर कडा स्वभावका आमाहरूले आफ्ना छोरीलाई गाली गर्दा 'त्यसो नभन्नु न यार' भनेर मैले धेरैपटक खिन्नता प्रकट गरेको छु । तर, मलाई पनि आमाले यदाकदा कुकुर भनेर सम्बोधन गर्नुभएको छ । धन्न पण्डित ...

ad
x