अमेरिकाको टेनेसी राज्यमा घातक औषधि सुईमार्फत मृत्युदण्ड दिने क्रममा दुईपटक प्रयास गर्दा पनि बाँच्न सफल भएकी क्रिस्टा पाइकको अवस्था गम्भीर रहेको छ । उनलाई बिहीबार न्यासभिलस्थित एक अस्पतालमा जीवनरक्षक उपचार दिइरहेको उनका वकिलहरूले बताएको रोयटर्सले जनाएको छ । मृत्युदण्ड कार्यान्वयनको असफल प्रयासले अमेरिकामा मृत्युदण्डको प्रक्रिया र त्यसमा प्रयोग हुने घातक औषधिको प्रभावकारितामाथि पुनः प्रश्न उठाएको छ ।

५० वर्षीया पाइकलाई किशोरावस्थामा हत्या गरेको अभियोगमा दोषी ठहर गर्दै सन् १९९० को दशकमा मृत्युदण्डको सजाय सुनाइएको थियो । टेनेसी राज्यको रिभरबेन्ड म्याक्सिमम सेक्युरिटी इन्स्टिच्युसनमा बुधबार उनलाई घातक औषधि सुईमार्फत मृत्युदण्ड दिने प्रयास गरिएको थियो । तर, दुईपटक औषधि सुई लगाउँदासमेत उनको मृत्यु भएन । त्यसपछि उनलाई गम्भीर अवस्थामा अस्पताल लगिएको थियो ।

मृत्युदण्ड कार्यान्वयनको यो असफल घटना यस वर्ष टेनेसीमा भएको दोस्रो घटना हो । यसले अमेरिकाका विभिन्न राज्यले घातक औषधि प्रयोग गरेर मृत्युदण्ड कार्यान्वयन गर्दा सामना गरिरहेका प्राविधिक कठिनाइ र वैकल्पिक विधि छनोटसम्बन्धी समस्यालाई उजागर गरेको छ ।

पाइकका वकिलमध्ये एक रान्डल स्पाइभीले बिहीबार दिउँसो पत्रकारहरूसँग कुरा गर्दै उनी जीवित रहेको पुष्टि गरे । स्पाइभी मृत्युदण्ड दिने प्रयासका बेला प्रत्यक्षदर्शीका रूपमा उपस्थित थिए । ‘क्रिस्टा अहिले जीवित छिन्,’ उनले भने, ‘उनको स्वास्थ्य अवस्था कस्तो हुन्छ भन्ने विषयमा हामीलाई अहिले केही थाहा छैन । उनको स्वास्थ्यबारे थप जानकारी पनि प्राप्त भएको छैन । तर, हामीलाई यति थाहा छ कि उनी अहिले जीवित छिन् ।’

पाइकका वकिलहरूले उनलाई दिइएको मृत्युदण्डको सजायलाई आजीवन कारावासमा परिवर्तन गर्न पुनः माग गरेका छन् । उनीहरूले मृत्युदण्ड दिने क्रममा पाइकले भोगेको अवस्थालाई ‘रासायनिक यातना’को संज्ञा दिएका छन् ।

घटनाको छानबिन गर्ने भन्दै टेनेसी राज्यले यस वर्षको बाँकी अवधिका लागि मृत्युदण्ड कार्यान्वयनका सबै प्रक्रिया स्थगित गरेको छ ।

घातक औषधि सुईमार्फत मृत्युदण्ड दिने क्रममा समस्या उत्पन्न हुनु अमेरिकामा नौलो घटना होइन । तर, यस्ता घटनामा सामान्यतया मृत्युदण्ड पाउने व्यक्तिको शरीरमा औषधि पुर्‍याउन आवश्यक नसाबाट सुई छिराउने प्रक्रिया नै असफल हुने गरेको छ ।

पाइकको घटनामा भने जेल अधिकारीहरूले दुईवटा सिरिन्जमार्फत उनको शरीरमा औषधि पुर्‍याउन सफल भएको देखिएको थियो । तर, औषधि दिएपछि पनि उनको मृत्यु भएन । यसले मृत्युदण्ड कार्यान्वयनको प्रक्रियामा गम्भीर समस्या भएको संकेत गरेको उनका वकिलहरूले बताएका छन् ।

स्पाइभीका अनुसार दोस्रोपटक सुई लगाएपछि पाइकले आफ्नो दाहिने हात दुखेको र हात ‘विस्फोट हुन लागेको’ जस्तो महसुस भएको बताएकी थिइन् । औषधि सुई लगाइएको स्थानमा उनको हातको रङ बैजनी भएको थियो भने छालामा फोका उठेका थिए ।

यी लक्षणका आधारमा औषधि सीधै रक्तप्रवाहमा प्रवेश गर्नुको सट्टा हातको तन्तुमा पुगेको हुन सक्ने पाइकका वकिलहरूले आशंका गरेका छन् । उनीहरूका अनुसार औषधि शरीरमा पुर्‍याउने प्रक्रिया अपेक्षित रूपमा अघि नबढेकै कारण मृत्युदण्ड कार्यान्वयन हुन नसकेको हुन सक्ने समाचारमा उल्लेख छ । 

यद्यपि, औषधि शरीरमा कसरी प्रवेश गर्‍यो र मृत्युदण्ड किन असफल भयो भन्ने विषयमा विस्तृत प्राविधिक निष्कर्ष आउन बाँकी छ । टेनेसी राज्यले घटनाबारे अनुसन्धान गर्ने जनाएको छ ।

अमेरिकाको वासिङ्टनमा रहेको गैरनाफामूलक संस्था डेथ पेनाल्टी इन्फर्मेसन सेन्टरका अनुसार मृत्युदण्ड दिने औषधि शरीरमा प्रवेश गरिसकेपछि पनि बाँच्न सफल भएको सार्वजनिक रूपमा ज्ञात व्यक्तिमा पाइक पहिलो देखिएकी छन् ।

संस्थाकी निर्देशक रोबिन माहेरले घटनालाई आधुनिक समयमा भएका असफल मृत्युदण्डका घटनामध्ये सबैभन्दा गम्भीर र अन्य घटनाभन्दा फरक भएको बताएकी छन् ।

पाइकमा रगतसम्बन्धी समस्या रहेको उनका वकिलहरूले बताएका छन् । यही स्वास्थ्य अवस्थाका कारण उनले घातक औषधि सुईमार्फत मृत्युदण्ड दिने क्रममा केही गडबडी हुन सक्ने आशंका व्यक्त गर्दै आएकी थिइन् ।

उनका वकिलहरूले मृत्युदण्ड कार्यान्वयनका लागि वैकल्पिक विधि अपनाउन राज्यसमक्ष आग्रहसमेत गरेका थिए । उनीहरूले झुन्ड्याएर वा गोली हानेर मृत्युदण्ड दिने जस्ता विकल्पमाथि विचार गर्न अनुरोध गरेका थिए । तर, राज्यसमक्ष गरिएको उनीहरूको निवेदन सफल भएन ।

पाइकले मृत्युदण्डका क्रममा भोगेको पीडा र स्वास्थ्यमा देखिएको गम्भीर समस्याले उनको सजाय कार्यान्वयनको प्रक्रियाबारे थप विवाद उत्पन्न गरेको छ । उनका वकिलहरूले अब मृत्युदण्डको सजायलाई आजीवन कारावासमा परिवर्तन गर्नुपर्ने माग दोहोर्‍याएका छन् ।

मृत्युदण्ड कार्यान्वयन भएको भए पाइक टेनेसी राज्यमा दुई शताब्दीभन्दा बढी समयपछि मृत्युदण्ड पाउने पहिलो महिला हुने थिइन् । किशोरावस्थामा गरेको हत्याका कारण सन् १९९० को दशकमा मृत्युदण्डको सजाय पाएकी पाइकको मुद्दा अहिले मृत्युदण्ड कार्यान्वयनको प्रक्रियामा देखिएको गम्भीर असफलताका कारण पुनः चर्चामा आएको छ ।